Odlazak kralja

by Zvonko Ninkov (preuzeto iz "Nove Barselone")

 

Surovom igrom sudbine ili pukom, ali gorkom koincidencijom, petogodisnjica smrti Milana Mladenovica navrsila se uz novu smrt. U dalekom Sao Paolu umro je Mitar Subotic-Suba iliti Rex Ilusivii. Osim vremenskog perioda koji se poklopio, Mladenovic i Subotic su bili bliski prijatelji i saradnici; stavise, poslednje ostvarenje u kojem je ucestvovao frontmen Ekatarine Velike, "Angel's Breath", zajednicka je kreacija dvojice blagopocivsih. 

 

Ko je bio Mitar Subotic? Vizionar, veciti eksperimentator cije su inovacije i alternativni muzicki izraz isli ispred svog vremena. Bas zbog toga ne retko je ostajao bez adekvatnog priznanja za svoj rad. To je krst koji avangarda oduvek nosi kao breme, a koje ce kasnije mozda doziveti preobrazaj i postati priznanje. Na zalost-zakasnelo.

 

Sve sto je Suba radio od 1980. do 1987. godine, pod pseudonimom Rex Ilusivii, ostalo je zabelezeno samo na albumu "Disilusioned"; samo jer se Suba vec na samom pocetku karijere prikazao kao autor iz kojeg kulja ogromna količina muzickih ideja. Naime, u periodu od godina dana neznanac pod imenom Rex Ilusivii je pisao muzicke teme za radio- emisiju "Novi vidici-jedna druga jugoslovenska pop scena"; iz nedelje u nedelju Rex je stvarao nova elektronska dela. Kasnije (kada je vec njegov identitet otkriven) Suba je saradjivao sa mnogim popularnim muzičarima jugoslovenske novotalasne scene. Međutim, osim dva zabelezena snimka na kompilacijskim plocama "Ventilator", sve ostalo se zavrsilo na nivou demo-snimaka. Razlog je opstepoznat-izdavacke kuce nisu smele da rizikuju ulazuci u alternativni, nekomercijalni zvuk. Danas, kada cujete ove pesme ne mozete shvatiti sta je to, s muzicke strane, sprecavalo da se susretnu sa sirokom publikom-u pitanju su atmosfericne inteligentne pop pesme sa karakteristicnim elektronskim zvukom osamdesetih godina. Tek 1987. na gorepomenutom albumu Rex Ilusivii dobija mogucnost da obelodani svoja interesovanja.

 

No, kako je Mitar, u medjuvremenu, "otkrio" bogatstvo folklora sa svih meridijana (vec je koristio u nekim delima blisko- i dalekoistocni folklor), i kako je postalo jasno da ce u Jugoslaviji samo tavoriti, on odlazi u Pariz. "The Dream Bird" i "In the Mooncage" su dela koja su nastala u ovom periodu i koja su dozivela, a sa njima i njihov autor, veliku podrsku i razumevanje. Prvo delo, cvrkut ptica sa Madagaskara uz "ambijentalne intervencije" Rex Ilusiviija je nekoliko puta pustano sa razglasa u brazilskim, jugoslovenskim i italijanskim gradovima; ideja je bila unosenje egzoticnih primesa u urbanu sredinu. "In the Mooncage" se, opet, koristi nasim starim uspavankama za decu kao osnovom; za ovaj rad UNESCO nagradjuje Subotica za promociju kulture. No, posto je Pariz samo delimicno zadovoljio Mitra svojom sarolikoscu kultura, on tragajuci za novim autenticnim zvucima treceg sveta odlucuje da potrazi novu destinaciju. Tako ga njegova zudnja odvodi u Sao Paolo.

Izuzetno brzo (sto zbog pariskih poznanstava, sto zbog njemu odgovarajuceg okruzenja) Suba se infiltrirao u brazilsko okruzenje. Pravio je dosta primenjene muzike, saradjivao sa tamosnjim eminentnim muzicarima i proucavao brazilski melos; definitivno je bilo da je pronasao sebe u Sao Paolu. Taj period obelezen je sa dve ploče-"Angel's Breath" (1994.) i tek izašlom "Sao Paolo Confessions". Prvo delo je mešavina zvuka brazilskog i jugoslovenskog folklora i instrumentarija, ali i sa modernim osobinama svetske rok-muzike. Spoj koji je donela saradnja nasih i brazilskih muzičara, a koji je Mitar nazivao muzikom četvrtog sveta, za jugoslovensku publiku je njegovo najpoznatije ostvarenje. Štaviše, u doba izlaska albuma, pesme "Crv", "Ogledalo" i "Metak" su često emitovane na radio-stanicama.

 

"Sao Paolo Confessions", poslednji album Mitra Subotica, docekan je samo recima hvale od strane kriticara. Od onoga sto se moglo cuti kod nas (posto album kod nas zvancino jos nije objavljen), rec je o relaksirajućim melodijama, koje nose osobenosti trip-hopa i brazilskog podneblja, a sve je dopunjeno valjanim zenskim vokalom. Taman kada se cinilo da ce Mitru ovom plocom konacno stici zasluzeno priznanje za dosadasnji rad, nesrecnim slucajem (trovanje ugljen- monoksidom usled požara) otisao je sa ovog sveta.

 

Tragicna ličnost i karijera Mitra Subotica/Rex Ilusiviija definitivno nije slucaj bez presedana jer ovakvih sudbina u svetu umetnosti, na nesrecu, ima previse. No, ono sto je uzasno jeste da oni koji su doprinosili omalovazavanju znacaja i originalnosti avangarde, kasnije pocinju da se "iskupljuju" i da je koriste kao proizvod na kojem se, upravo zbog tragicnosti, moze zaraditi. Valjda Suba nece doziveti ovo dusebriznicko odavanje poste, ali i sa nadom da ce ga najzad otkriti iskreni ljubitelji ovakve vrste muzike.

   

 


Bruce Gillman: Suba - The Work of an Avangardist - (original)

Petar Janjatovic: Rex Ilusivii - iz "Ilustrovane Yu Rock enciklopedije" (Geopoetika, 2001, dopunjeno izdanje)

Nebojša Krivokuca: In The MoonCage - (original)

Zvonko Ninkov: Odlazak Kralja

Lee Gardner: A Taste of Brasil (Bebel Gilberto Review) - (original)

Petar Janjatovic - "Ulica Iluzija" (magazin "Rock", 1987. godina)

Petar Lukovic - "Angel's Breath Review" (magazin "Vreme zabave", 1994. godine)
Goran Tarlac - Mitar Subotic Suba - Prica o kralju (Reporter, 2002)

     
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   

optimized for IE 4 or higher. 800 x 600